بسم الله الرحمن الرحیم ـ الحمد لله رب العالمین وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین سیما امام زماننا روحی وارواح من سواه لتراب مقدمه الفداء

مقدمه

موضوع صحبت ما مربوط به حکم قیامهای قبل از ظهور امام زمان بود، بعضی به استناد روایاتی، قائل به عدم مشروعیت چنین قیام هایی شده‌اند. به همین جهت بر آن شدیم که روایات مستند آن‌ها را مورد بررسی قرار دهیم.دو روایت را در جلسات قبل، بیان نمودیم، اکنون قبل از ورود به بحث دلالی، کلام یکی از شارحین کتاب کافی شریف را نقل می‌کنیم.

کلامی از یکی از شارحین کافی

کتاب کافی، بیش از ۱۵ شرح دارد.بعضی از شروح، – مثل مرآه العقول – شرح کاملی از اصول و فروع و روضه می‌باشد، ولی شروحی هم هستند که شرح بر اصول و یا فروع و یا روضه و یا قسمتی از این کتب می‌باشد.یکی از این شارحین، که سه جلد شرح بر روضه نوشته، ابن قاریاغدی (م. ۱۰۷۰) است. ایشان این روایت[۱] را در جلد ۳ صفحه ۴۴۲،مطرح می‌کند.شارح می‌فرماید: که این روایت از نظر سند مرسل است، بعد می‌فرماید:کلمه «مثل» را

در عبارت،«إِلَّا کَانَ مَثَلُهُ مَثَلَ فَرْخٍ طَارَ…» با تحریک بخوانید، یعنی : مَثَلُه و در این صورت معنای آن می‌شود: صفته

فرخ: بچه حیوان و در اینجا منظور، بچه کبوتر است(فَرْخٍ طَارَ)

یستوی : یعنی: یستقر

فَعَبِثُوا : عبث : فرح و بازی

این فرمایشات این بزرگوار بود که لازم بود از ایشان یاد شود و تقدیر شود.

توجیه روایات

احتمال اول:

گفتیم که این روایت، احتمال دارد [ اگر نگوییم حدس اطمینانی قریب به یقین] در مقام بیان تکلیف و وظیفه ی خود امام در برابر اصرارها و فشارهای شیعه باشد. در زمان امام جعفر صادق در شرق و غرب عالم حرف از ایشان است و درخواست قیام زیاد است. امام می‌فرمایند: با توجه به کمبود امکانات و نیروها، قیامهای ما، نتیجه مثبتی نخواهد داشت. شاهد ما قضیه ای بود که قبلا [ روایت مامون رقی] نقل کردیم. اکنون شاهدی دیگر، برای تقویت احتمال، نقل می‌کنیم.

شاهد دوم ( روایت سدیر صیرفی )

سدیر صیرفى‏ گوید: خدمت امام صادق علیه السّلام رسیدم و عرضکردم: به خدا که خانه نشستن براى شما روا نیست، فرمود: چرا اى سدیر؟! عرض کردم: براى بسیارى دوستان و شیعیان و یاورانى که دارى به خدا که اگر امیر المؤمنین علیه السّلام به اندازه شما شیعه و یاور و دوست می‌داشت تیم وعدى (قبیله ابو بکر و عمر) نسبت باو طمع نمی کردند (و حقش را غصب نمی نمودند) فرمود: اى سدیر، فکر میکنى چه اندازه باشند؟ گفتم: صد هزار. فرمود: صد هزار؟! عرض کردم آرى، بلکه دویست هزار، فرمود: دویست هزار؟ عرضکردم: آرى و بلکه نصف دنیا، حضرت از سخن گفتن با من سکوت کرد و سپس فرمود: برایت آسان است که همراه ما تا ینبع (ینبع هفت مرحله از مدینه دور است) بیائى؟ گفتم: آرى.

سپس دستور فرمود الاغ و استرى را زین کنند، من پیشى گرفتم و الاغ را سوار شدم، حضرت فرمود: اى سدیر؛ میل داری، الاغ را به من بدهى؟ گفتم: استر زیباتر و شریفتر است، فرمود: الاغ براى من رهوارتر است، من پیاده شدم، حضرت سوار الاغ شد و من سوار استر و راه افتادیم تا وقت نماز رسید، فرمود: پیاده شویم نماز بخوانیم، سپس فرمود: این زمین شوره‏زار است و نماز در آن روا نیست (مجلسی می‌فرماید: امر به نزول و سپس اعراض از نزول، اشاره دارد که نماز در اینجا جایز نیست. هرچند مشهور،[نماز در شوره زار] را حمل بر کراهت کردند مگر اینکه [در شوره زار] استقرار حاصل نشود.) پس براه افتادیم تا به زمین خاک سرخى رسیدیم، حضرت بسوى جوانى که بزغاله می‌چرانید نگریست و فرمود: اى سدیر بخدا اگر شیعیانم به شماره این بزغاله‏ها می‌بودند، خانه نشستن برایم روا نبود، آنگاه پیاده شدیم و نماز خواندیم، چون از نماز فارغ شدیم به سوى بزغاله‏ها نگریستم و شمردم، هفده رأس بودند.[۲]

در اینجا مرحوم مجلسی بیانی دارد. می‌فرماید:

« و یومئ إلى أن الصاحب علیه السلام مع کثره من یدعی التشیع لیست له شیعه واقعیه بهذا العدد، و قیل:‌ای لا بد أن یکون فی عسکر الإمام هذا العدد من المخلصین حتى یمکنه طلب حقه بهذا العسکر، لا أن هذا العدد کاف فی جواز الخروج»[۳]

این اشاره به این است که مدعی تشیع زیاد است، ولی شیعه‌ی واقعی به این مقدار نیستند وگرنه امام قیام می‌کردند. احتمال دیگری هم، این است که باید در میان نیروهای امام، حداقل این تعداد از مخلصین باشند نه اینکه اگر ۱۷ تا باشند قیام می‌کند.

در روایت است، که ۶۰ نفر به ملاقات امام رضا آمدند. دربان گفت شما کیستید؟ گفتند ۶۰ نفر از شیعیان ایشان. امام فرموند راهشان ندهید. فردا هم همینطور. پس فردا هم همینطور. تا ۶۰ روز. بالاخره اینها گفتند: ما چگونه به شهرمان برگردیم؟ خواهش کردند که ما از دوستداران شما هستیم. فرمودند بگذارید بیایند. امام گله کردند که خودتان بگویید، آیا شما شیعه هستید؟ یعنی شما ابوذر و سلمانید؟ گفتند نه، ما از موالیان شما هستیم. گفتند بله همین را بگویید. شیعه خیلی معنا و مقام دارد. به دربان اشاره کردند که اینها چند بار آمدند؟ گفت: ۶۰ بار. فرمودند ۶۰ بار در اندرونی برو و برگرد و سلام مرا به ایشان برسان.

احتمال دوم

نکته ی دوم در این روایت این است که شاید روایت، در مقام اخبار از واقعیت باشد. ائمه‌ی طاهرین به عنایت خدا – و نه به استقلال – علم غیب دارند. این ها، خبر از یک واقعیتی دارند که قیامهای قبل از ظهور امام زمان به هدف نمی‌رسد. هرچند ممکن است آثار مثبتی هم داشته باشد. حضرت در مقام تخطئه نیست. در مقام نهی و رد نیست. در مقام بیان این است که این قیامها، به آن نتیجه ای که دنبالش هستند نمی‎رسد.

چگونه می‌توانیم بگوییم، امام در مقام تخطئه قیامهای قبل از ظهور است در حالیکه، امام از قیام زید شهید تجلیل می‌کند ویا قیام مختار که مثبت ارزیابی شده است. [ نظر ما این است که با توجه به روایات عدیده، قیام مختار مثبت بوده و ائمه طاهرین به قیام او نظر منفی نداشته‌اند و روایاتی که مذمت می‌کند یا ضعیف است و یا دلالتی ندارد و روایات مادحه، معمولا از اعتبار سندی برخورداراست.] چگونه بگوییم، امام قیامهای قبل از ظهور را نفی و رد می‌کند و حال آنکه حضرت سیدالشهدا قیام و نهضت کربلا را رهبری کردند؟ پس، باید توجیه کنیم.

احتمال سوم

روایاتی داریم که امام،(ع) قیامها را تایید و تشویق می‌کند و آن‌ها را از خودش می‌شمارد و آرزو می‌کند که آن‌ها قیام کنند و در این صورت،حمایت های مالی را هم به عهده می‌گیرد. چگونه می‌گویید، قیامها قبل از ظهور جایز نیست درحالیکه امام حمایت مالی می‌کند و برای خانواده‌هایشان پول و کمک می‌فرستد. آیا امام العیاذ بالله، امام حمایت از امر غیرمشروع می‌کند؟در اینجا، روایتی را از کتاب السرائر نقل می‌کنیم.

«أَبُو عَبْدِ اللَّهِ السَّیَّارِیُّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا قَالَ‏ ذُکِرَ بَیْنَ یَدَیْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ خَرَجَ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ فَقَالَ ع لَا أَزَالُ أَنَا وَ شِیعَتِی‏ بِخَیْرٍ مَا خَرَجَ الْخَارِجِیُّ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَوَدِدْتُ أَنَّ الْخَارِجِیَّ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ خَرَجَ وَ عَلَیَّ نَفَقَهُ عِیَالِه‏»[۴]

محضر امام صادق، صحبت از قیامهای قبل از ظهور شد،فرمودند: مادامی که یکی از این قیامها باشد من وشیعیانم، در خیر خواهیم بود. آرزو دارم این‌ها قیام کنند و خرج و حمایت مالی خانواده اشان، با من باشد. [چون در این صورت، حکومت‌ها بر اثر درگیری،کمتر به شیعیان، ظلم می‌کنند]. اگر این قیامها مشروع نبود، چگونه امام، چنین عبارت و بیاناتی را می‌فرمودند؟ حداقل موید این است که احتمالاتی که ما دادیم قرب به واقع است و استظهاری که از روایات می‌شود استظهار ابتدایی است و امام اینطور نیست که با تمام قیامها مخالف باشند.

وَ آخِرُ دَعْوانا أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمین

 

[۱]. «عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ رِبْعِیٍّ رَفَعَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: وَ اللَّهِ لَا یَخْرُجُ‏ وَاحِدٌ مِنَّا قَبْلَ خُرُوجِ الْقَائِمِ ع إِلَّا کَانَ مَثَلُهُ مَثَلَ فَرْخٍ طَارَ مِنْ وَکْرِهِ قَبْلَ أَنْ یَسْتَویَ جَنَاحَاهُ فَأَخَذَهُ الصِّبْیَانُ فَعَبِثُوا بِهِ» (کلینى،کافی، ج‏۸، ص: ۲۶۴)

[۲]. کلینی،الکافی ؛ ج‏۲ ؛ ص۲۴۲ ؛ مرآه العقول،ج۹، ص ۲۸۷ ( مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ وَ اللَّهِ مَا یَسَعُکَ الْقُعُودُ فَقَالَ وَ لِمَ یَا سَدِیرُ قُلْتُ لِکَثْرَهِ مَوَالِیکَ وَ شِیعَتِکَ وَ أَنْصَارِکَ وَ اللَّهِ لَوْ کَانَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع مَا لَکَ مِنَ الشِّیعَهِ وَ الْأَنْصَارِ وَ الْمَوَالِی مَا طَمِعَ فِیهِ تَیْمٌ وَ لَا عَدِیٌّ فَقَالَ یَا سَدِیرُ وَ کَمْ عَسَى أَنْ یَکُونُوا قُلْتُ مِائَهَ أَلْفٍ قَالَ مِائَهَ أَلْفٍ قُلْتُ نَعَمْ وَ مِائَتَیْ أَلْفٍ قَالَ مِائَتَیْ أَلْفٍ قُلْتُ نَعَمْ وَ نِصْفَ الدُّنْیَاقَالَ فَسَکَتَ عَنِّی ثُمَّ قَالَ یَخِفُّ عَلَیْکَ أَنْ تَبْلُغَ مَعَنَا إِلَى یَنْبُعَ‏ قُلْتُ نَعَمْ فَأَمَرَ بِحِمَارٍ وَ بَغْلٍ أَنْ یُسْرَجَا فَبَادَرْتُ فَرَکِبْتُ الْحِمَارَ فَقَالَ یَا سَدِیرُ أَ تَرَى أَنْ تُؤْثِرَنِی بِالْحِمَارِ قُلْتُ الْبَغْلُ أَزْیَنُ وَ أَنْبَلُ‏ قَالَ الْحِمَارُ أَرْفَقُ بی‌فَنَزَلْتُ فَرَکِبَ الْحِمَارَ وَ رَکِبْتُ الْبَغْلَ فَمَضَیْنَا فَحَانَتِ الصَّلَاهُ فَقَالَ یَا سَدِیرُ انْزِلْ بِنَا نُصَلِّ ثُمَّ قَالَ هَذِهِ أَرْضٌ سَبِخَهٌ لَا تَجُوزُ الصَّلَاهُ فِیهَا فَسِرْنَا حَتَّى صِرْنَا إِلَى أَرْضٍ حَمْرَاءَ وَ نَظَرَ إِلَى غُلَامٍ یَرْعَى جِدَاءً فَقَالَ وَ اللَّهِ یَا سَدِیرُ لَوْ کَانَ لِی شِیعَهٌ بِعَدَدِ هَذِهِ الْجِدَاءِ مَا وَسِعَنِی الْقُعُودُ وَ نَزَلْنَا وَ صَلَّیْنَا فَلَمَّا فَرَغْنَا مِنَ الصَّلَاهِ عَطَفْتُ عَلَى الْجِدَاءِ فَعَدَدْتُهَا فَإِذَا هِیَ سَبْعَهَ عَشَرَ)

[۳]. مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول ؛ ج‏۹ ؛ ص۲۸۸

[۴]. ابن ادریس (م.۵۹۸)،السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی (و المستطرفات) ؛ ج‏۳ ؛ ص۵۶۹

.

.

.

4 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.