بسم الله الرحمن الرحیم ـ الحمد لله رب العالمین وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین سیما امام زماننا روحی وارواح من سواه لتراب مقدمه الفداء

مقدمه

بحث ما راجع به بررسی روایاتی بود که برای عدم مشروعیت قیام قبل از ظهور امام زمان، به آن استدلال شده بود. دو روایت را که مستند نهی بعضی بر قیام بود، -و مضمون هر دو تقریبا یکسان بود – بررسی سندی کردیم و سپس در مقام بررسی دلالی گفتیم که این روایات، در مقام بیان تکلیف ائمه طاهرین است که امام در در برابر اصرار بعضی از شیعه‌ها و سیاسیون که از امام درخواست قیام داشتند، جواب داده است. ضمنا برای اثبات این توجیه دو شاهد نقل کردیم که یکی داستان هارون مکی و دیگری روایت سدیر صیرفی بودند. بعضی‌ها به شواهد دیگری هم تمسک کردند. اکنون شاهد سوم را طبق مستمسک بعضی، نقل می‌کنیم

شاهد سوم (روایت کافی)

این روایت در کافی شریف آمده است. اما بیان روایت:

« مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنِ الْفَضْلِ الْکَاتِبِ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَتَاهُ‏ کِتَابُ‏ أَبِی‏ مُسْلِمٍ‏ فَقَالَ لَیْسَ لِکِتَابِکَ جَوَابٌ اخْرُجْ عَنَّا فَجَعَلْنَا یُسَارُّ بَعْضُنَا بَعْضاً فَقَالَ‌ای شَیْ‏ءٍ تُسَارُّونَ یَا فَضْلُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ ذِکْرُهُ لَا یَعْجَلُ لِعَجَلَهِ الْعِبَادِ وَ لَإِزَالَهُ جَبَلٍ عَنْ مَوْضِعِهِ أَیْسَرُ مِنْ زَوَالِ مُلْکٍ لَمْ یَنْقَضِ أَجَلُهُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ حَتَّى بَلَغَ السَّابِعَ مِنْ وُلْدِ فُلَانٍ قُلْتُ فَمَا الْعَلَامَهُ فِیمَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَکَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ لَا تَبْرَحِ الْأَرْضَ یَا فَضْلُ حَتَّى یَخْرُجَ السُّفْیَانِیُّ فَإِذَا خَرَجَ السُّفْیَانِیُّ فَأَجِیبُوا إِلَیْنَا یَقُولُهَا ثَلَاثاً وَ هُوَ مِنَ الْمَحْتُومِ»[۱]

فضل کاتب گوید: خدمت امام صادق علیه السّلام بودم که نامه ابو مسلم خراسانى براى او آمد، حضرت فرمود: نامه تو جواب ندارد از نزد ما بیرون شو، ما شروع کردیم با یک دیگر آهسته سخن گفتن، فرمود: اى فضل چه سخنى آهسته با هم می‌گوئید؟ همانا خداى عز و جل براى شتاب بندگان شتاب نمیکند، و براستى که از جاکندن کوهى از جاى خویش آسانتر است از واژگون کردن حکومتى که عمرش به آخر نرسیده، سپس فرمود: همانا فلان پسر فلان تا به هفتمین فرزند فلان (یعنى عباس) رسید (یعنى اینها بخلافت رسند) من عرض کردم: پس چه نشانه‏اى میان ما و شما است، قربانت گردم؟ فرمود: اى فضل از جاى خود حرکت نکن تا سفیانى خروج کند، و چون سفیانى خروج کرد به سوى ما روآورید و سه بار این کلام را تکرار کرد- و این جریان از نشانه‏هاى حتمى (ظهور حضرت قائم) است.

شرح حدیث در مرآه العقول

مرحوم مجلسی در مراه العقول، ذیل این حدیث می‌فرماید:

*«الحدیث الثانی عشر و الأربعمائه: موثق» این حدیث موثق است.
*«قوله:” کتاب أبی مسلم”‌ای المروزی» [مراد ابومسلم خراسانی است]

*«قوله:” یسار بعضنا بعضا” الظاهر أن مسارتهم کان اعتراضا علیه علیه السلام بأنه لم لا یقبل ذلک»

گویا، اصحاب به امام معترض بودند که چرا جواب نامه را نداد و اینگونه برخورد نمودند.

*«قوله:” حتى بلغ السابع من ولد فلان”‌ای عد سبعه من ولد العباس و بین أن ملک هؤلاء مقدم على خروج قائمنا فکیف نخرج و لم ینقض ملک هؤلاء و هذا بدؤ ملکهم»

امام هفت نفر از فرزندان عباس را شمردند و بیان کردند که حکومت این‌ها مقدم بر خروج مهدی ماست. پس ما چگونه قیام کنیم در حالیکه حکومت این‌ها به پایان نرسیده است و هنوز شروع کار این هاست [۶۰۰ سال طول کشید]

*«قوله علیه السلام:” و هو‌ای خروج السفیانی‏ من المحتوم‏” الذی لا بداء فیه.»[۲] (خروج سفیانی، حتمی است و قابل تغییر نمی‌باشد]

ما از این روایت موثق چه استفاده ای می‌کنیم؟ اصرار دیگران بر امام معصوم، این بوده که قیام کند و امام می‌فرمایند تا سفیانی ظهور نکند زمینه ای برای ما نیست. این چه ربطی به محکوم کردن قیامهایی که در راسش یک ولی فقیه،مبسوط‌الید و مسموع‌النظر است، دارد. قیامی که بتواند عزت را برای شیعه به ارمغان آورد چه اشکالی دارد؟ پس امام تکلیف خود را بیان می‌کند.

شرح حدیث در البضاعه المزجاه              

مرحوم قاریاغدی( م.۱۰۸۹)، همین روایت را از البضاعه المزجاه نقل می‌کند. حدس من این است که این کتاب، قبل از مرحوم مجلسی ثانی نوشته است. در جلد سوم،این روایت را نقل می‌کند و مفصل هم راجع به آن بحث می‌کند. ایشان مانند مجلسی می‌گوید روایت مشکل سندی ندارد. سپس، بیان مفصلی راجع به ابومسلم دارد که ربطی به بحث ما ندارد. [هر چند، خواندن آن، خالی از لطف نمی‌باشد]

ایشان می‌فرماید: مِروَزی است که نامش ابراهیم و کنیه‌ش ابواسحاق است که هر دو را به امر ابراهیم، ملقب به امام، تغییر داد. بعضی نام پدرش را مسلم یا عثمان دانستند…و بعضی نسب ایشان را به گودرز ابن کشواط و بعضی به بوذرجمهر می‌رسانند. بعضی گفته‌اند که عبدالله ابن عباس کنیزی داشت که او را به تزویج برده‌اش درآورد، نتیجه این ازدواج فرزندی به نام صلیت بود، که ابومسلم از اولاد اوست. ولادت او در سال ۱۰۰ هجری در اصفهان است. ابتدای خروجش از بنی امیه از شهر مرو بوده به همین علت به او مروی یا مِروزی گفتند. مرحوم قاریاغدی، عبارت« فَقَالَ لَیْسَ لِکِتَابِکَ جَوَابٌ اخْرُجْ عَنَّا» در روایت را توضیح می‌دهد که خطاب امام صادق، به نماینده ابومسلم می‌باشد.

ابومسلم از طرف ابراهیم ملقب به امام، پسر عبدالله پسر محمد پسر علی پسر عبدالله ابن عباس استاندار خراسان بود. مروان حمار وقتی دستور کشتن ابراهیم امام را داد؛ دو برادر ابراهیم، به کوفه گریختند.(سفاح و دوانیقی ) ابومسلم هم به کوفه رفت و از آنجا ۳ نامه نوشت.[ این جریان در زمان اقتدار امویان، بود]

نامه‌ی اول را به امام صادق نوشت و او را دعوت به خلافت نمود.

نامه دوم را به عبدالله بن حسن بن الحسن، نوشت و او را دعوت به خلافت نمود.

نامه سوم را به عمر بن علی بن علی بن‌الحسین(ع) نوشت و او را دعوت به خلافت نمود.

امام صادق، اصلا نامه را باز نکرده و در آتش انداختند. ولی عبدالله بن حسن و عمر بن علی، هنگامی که دیدند دعوت به خلافت شده‌اند، برای مشورت، خدمت امام صادق آمدند. ولی امام هیچ حرفی نزده و اجازه ندادند که وارد این میدان‌ها بشوند. نامه رسان که خودش هم، سیاستمدار بود، آمده بود تا از نفوذ امام، به نفع برادران ابراهیم استفاده نماید و بدین وسیله حکومتی، ظالم را کنار بزنند و حکومت ظالم دیگری را سرکار بیاورند. حکومتی که عملکردش به مراتب بدتر از قبلی‌ها بود زیرا بنی‌العباس از بنی امیه در جنایات کمتر نبودند.

[در عیون اخبارالرضا نگاه کنید که هارون الرشید، ماموران مرد را می‌فرستد تا جواهرات الات را از خانه های بنی هاشم، از گوش و دست زنان، باز نمایند. این‌ها به خانه‌ی امام رضا پناهنده می‌شوند و ماموران، درب خانه امام می‌آیند. امام می‌فرمایند: نمی‌گذارم وارد شوید ولی ماموران می‌گویند، دستور داریم و باید وارد شویم.

امام می‌فرماید طلاهایشان را می‌خواهید؟ خودم می‌روم و می‌آورم و تضمین می‌کنم که هیچ طلایی نزدشان باقی نماند ولی این کار را نکنید. این روش بنی‌العباس است. نیایند بعضی، از اینها دفاع کنند. از مامون و هارون و متوکل دفاع کنند. اینها چیزی برای دفاع نگذاشتند.]

نامه ای که برای امام آمده بود، امام اطلاع داشتند که این‌ها دنبال کار خود هستند و تنها چیزی که پیش اینها مطرح نیست خداست. یک نفر از همین ها، نعوذبالله به مسجد پیامبر اکرم می‌آید و خطاب می‌کند که اگر این شخص هم با حکومت ما مخالفت کند دستگیرش می‌کنیم. اینها اعتقادی به خدا و رسول خدا نداشتند. قضیه، عمیق‌تر از این حرفها است. ما فقط حدیث را خواندیم و جوانبش را ندیدیم. نامه رسان قبل از اینکه به کوفه برسد، بیعت اهل و امرای خراسان با سفاح منقعد شد و دیدید چه کارهایی که نکردند.

من یک جمله را با ناراحتی و تلخی، نسبت به شهادت امام کاظم عرض کنم. معروف این است که ایشان را در زندان زهر دادند. همین هم هست. ابن فندق می‌گوید: دیدم که امام را از زندان بیرون آوردند و امام را در بوریایی پیچیدند و دستور دادند نصارا، روی فرش لگدمال کنند تا امام به شهادت برسند. یعنی اگر بدن شریف امام حسین را بعد از شهادت لگدمال کردند، امام کاظم را قبل از شهادت لگدمال کردند. این است بنی‌العباس!

پس چنین روایاتی، در مقام بیان تکلیف ائمه طاهرین است و ربطی به وظیفه ما ندارد.

امیرمومنان، با اینکه در سن جوانی بود ولی در هیچ یک از جنگهای حکام، شرکت نکرد، چون آن‌ها را قبول نداشت. حسنین و ائمه‌ی طاهرین، در هیچ یک از جنگها شرکت نکردند. ولی آیا معنایش این است که کسانی مثل عمار و خیلی از اصحاب که در جنگها شرکت کردند محکومند؟ نه! امام تکلیف خود را بیان کردند و اصحاب هم تکلیف خودشان را انجام دادند، مگر اینکه امام، نهی بفرمایند.

بعد از حادثه ی کربلا ائمه طاهرین، از حضور در جنگها و رفتن زیر بیرق حکومت ها، نهی می‌کردند و به عبارتی می‌گفتند مرز خودتان را با این‌ها مشخص کنید. کسی به امام عرض کرد که کسی در خیابان اسحله پخش می‌کرد و ما هم گرفتیم، بعد معلوم شد که باید با این اسلحه به جبهه برویم و از حکومت عباسی، دفاع نماییم.

آقا فرمودند: برو و اسلحه ات را پس بده. آن شخص خواست تا شمشیر را پس بدهد، ولی دهنده اسلحه‌ها را نیافت، امام فرمودند: اگر اصرار بر رفتن هست برو و مرزبانی کن. از مرز بلاد اسلامی حراست کن و از این‌ها حمایت نکن.

مرحوم قاریاغدی در مورد عبارت «فَجَعَلْنَا یُسَارُّ بَعْضُنَا بَعْضاً » (آهسته با هم سخن گفتن) می‌گوید: ظاهرا، اصحاب به امام اعتراض می‌کردند که چرا امام، دعوت به خلافت را نمی‌پذیرد، [ و اعتراض اصحاب هم بدین جهت بود که] خود اصحاب هم، عجله داشتند و به ظاهر شدن دین حق، حریص بودند. و وقتی امام فرمود: «فَقَالَ‌ای شَیْ‏ءٍ تُسَارُّونَ یَا فَضْلُ»، (فرمود: اى فضل چه سخنى آهسته با هم می‌گوئید؟ ) ظاهر از استفهام در اینجا توبیخ امام است و دلیل آن، عبارت « یَا فَضْلُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ ذِکْرُهُ لَا یَعْجَلُ لِعَجَلَهِ الْعِبَادِ وَ لَإِزَالَهُ جَبَلٍ عَنْ مَوْضِعِهِ أَیْسَرُ مِنْ زَوَالِ مُلْکٍ لَمْ یَنْقَضِ أَجَلُهُ» (همانا خداى عز و جل براى شتاب بندگان شتاب نمیکند، و براستى که از جاکندن کوهى از جاى خویش آسانتر است از واژگون کردن حکومتى که عمرش به آخر نرسیده است)

[ در اینجا بعضی شارحین مطلبی را نقل می‌کنند که از ایشان، ایراد می‌گیرند و من نقل نمی‌کنم. ]

سپس، مرحوم قاریاغدی، عبارت : « قَالَ إِنَّ فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ حَتَّى بَلَغَ السَّابِعَ مِنْ وُلْدِ فُلَانٍ» را توضیح می‌دهند که عدد سبع یعنی چه. فلان ابن فلان تا هفت نفر و «خبره محذوف» ای یحفظون او یملکون. هفت نفر از بنی‌العباس را نامشان را ذکر فرمودند و بیان کردند که اینها باید حکومت کنند. چرا امام صادق، اسم ۳۰ نفر دیگر از حاکمان عباسی را نیاوردند، چون مقصودشان این است که همین ۷نفر برای شما کافی است و الان دوران حکومت ما نمی‌باشد. و شاید در عبارت «ثُمَّ قَالَ إِنَّ فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ حَتَّى بَلَغَ السَّابِعَ مِنْ وُلْدِ» منظور از

«فلان ابن فلان» امام زمان فرزند… است تا به خودشان – امام صادق – می‌رسد. او باید حکومت کند و خلافت به او می‌رسد و این احتمال با سوال، مناسبت دارد زیرا از امام سوال شده که علامت چیست؟ و امام فرمودند:

اى فضل از جاى خود حرکت نکن تا سفیانى خروج کند، و چون سفیانى خروج کرد به سوى ما روآورید.

مرحوم قاریاغدی، صاحب کتاب البضاعه المزجاه، در اینجا، چند روایت نقل می‌کند که سفیانی در رجب خروج می‌کند و یا اینکه او از نسل آکله الاکباد (از نسل هند جگرخوار) است و چهره‌ی ترسناک و غیر انسانی دارد و آثار آبله و لوچی در وی، وجود دارد. اسم او عثمان و از نسل ابوسفیان است. حکومت او، منطقه ای است، یعنی در ۵ منطقه از شام (دمشق، حمص، فلسطین، مصر، اردن) خروج می‌کند. اگر این مناطق را فتح کرد در انتظار فرج باشید. سفیانی از حتمیات است که در مورد آن بداء حاصل نمی‌شود.[۳]البته – حتمی بودن سفیانی و حاصل نشدن بداء در مورد او – خلاف روایتی است که ما قبلا، از امام جواد نقل کرده ایم. روایت این است :

«قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ دَاوُدُ بْنُ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیُّ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا ع فَجَرَى ذِکْرُ السُّفْیَانِیِّ وَ مَا جَاءَ فِی الرِّوَایَهِ مِنْ أَنَّ أَمْرَهُ مِنَ الْمَحْتُومِ فَقُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع هَلْ یَبْدُو لِلَّهِ‏ فِی الْمَحْتُومِ قَالَ نَعَمْ قُلْنَا لَهُ فَنَخَافُ أَنْ یَبْدُوَ لِلَّهِ‏ فِی الْقَائِمِ فَقَالَ إِنَّ الْقَائِمَ مِنَ الْمِیعَادِ وَ اللَّهُ‏ لا یُخْلِفُ الْمِیعادَ»[۴]

ابو هاشم داود بن قاسم جعفرىّ گوید: «ما در محضر امام جواد علیه السّلام بودیم و سخن از سفیانى به میان آمد و آنچه در روایات آمده که کار او از حتمیّات است، من به آن حضرت عرض کردم: آیا خدا را در امور حتمى بدائى پدید مى‏آید؟ فرمود: آرى، به آن حضرت عرض کردیم: پس با این ترتیب ما مى‏ترسیم که در مورد قائم نیز خدا را بدائى حاصل شود، فرمود: همانا قائم از وعده‏ها است، و خداوند خلاف وعده خود رفتار نمى‏کند

علامه مجلسی در بحارالانوار، ذیل روایت، بیانی دارند:

«بیان: لعل للمحتوم معان یمکن البداء فی بعضها و قوله من المیعاد إشاره إلى أنه لا یمکن البداء فیه لقوله تعالى‏ إِنَّ اللَّهَ لا یُخْلِفُ الْمِیعادَ و الحاصل أن هذا شی‏ء وعد الله رسوله و أهل بیته لصبرهم على المکاره التی وصلت إلیهم من المخالفین و الله لا یخلف وعده. ثم إنه یحتمل أن یکون المراد بالبداء فی المحتوم البداء فی خصوصیاته لا فی أصل وقوعه کخروج السفیانی قبل ذهاب بنی العباس و نحو ذلک.»[۵]

وَ آخِرُ دَعْوانا أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمین

 

[۱]. کلینى، الکافی ؛ ج‏۸ ؛ ص۲۷۴، ح۴۱۲ ؛ مرآه العقول ج۲۶،۲۸۱

[۲]. مرآه العقول ج۲۶،۲۸۱

[۳]. قاریاغدی، البضاعه المزجاه ،ج ۳، ص ۴۹۵

[۴]. ا الغیبه( للنعمانی)، ص: ۳۰۳

[۵]. مجلسی، بحار الأنوار،؛ ج‏۵۲ ؛ ص۲۵۱

.

.

.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *