http://velaseddighah.com/fa پایگاه اطلاع رسانی موسسه فرهنگی و پژوهشی ولاء صدیقه کبری علیها السلام جلسه سيزدهم ـ‌ درس خارج مهدويت ‌ – 14 /8 /91 - پایگاه اطلاع رسانی موسسه فرهنگی و پژوهشی ولاء صدیقه کبری علیها السلام
 
 
 
 
  ۰۸ / ۰۲ / ۱۳۹۲

جلسه سیزدهم ـ‌ درس خارج مهدویت ‌ – ۱۴ /۸ /۹۱

جلسه سیزدهم ـ‌ ۱۴ /۸ /۹۱

.
بسم الله الرحمن الرحیم ـ الحمد لله رب العالمین وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین سیما امام زماننا روحی وارواح من سواه لتراب مقدمه الفداه.

.

بحث راجع به رجعت ائمه: و نقش آن­ها در حکومت امام زمان ۴ است.آیا ائمه اطهار : تشکیل دهنده‌ی حکومت هستند و حکومت امام زمان۴  مقدمه است؟ یا اینکه حضورشان تشریفاتی است ؛ تشریفی برای تجلیل و تعظیم و احترام به حکومت جهانی امام زمان۴ است.

.

می‌دانیم که ائمه:  رجعت می‌کنند ولی انگیزه آن بزرگواران را از رجعت نمی­دانیم. در این حوزه، امر بین افراط و تفریط است. بعضی مدعی هستند که حکومت امام زمان مقدمه است و ائمه طاهرین: و امیرالمؤمنین روحی فداه در رجعت، حکومت می‌کنند.در مقابل، بعضی افراد هستند که  اصلاً منکر رجعت ائمه طاهرین :، بلکه منکر اصل رجعت هستند.فعلا روی صحبت ما با کسانی است که مدعی هستند حکومت امام زمان۴ مقدمه است و اصل حاکمیت برای امیرالمؤمنین۷ است.بررسی روایات در این زمینه است.

.

از مجموع روایات بررسی شده،  اصل رجعت ائمه را ثابت نمودیم.یک یا دو روایتی هم که نقش ائمه:، خصوصا امیرالمؤمنین۷ را در حاکمیت دوران رجعت ثابت می­کرد دارای مشکلات سندی بود.

.

بیان روایت

.

این روایت در واقع همان خطبه غدیریه است[۱]. این روایت را از کتاب احتجاج می‌خوانم.  در این خطبه، پیامبر۹  از ائمه طاهرین و امام زمان۴ نام می‌برد. اواخر خطبه‌می‌فرماید که:« مَعَاشِرَ النَّاسِ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ عَلِیّاً وَ الْأَئِمَّهَ الَّذِینَ ذَکَرْتُهُمْ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِیما» و در جای دیگر خطبه می‌فرماید:

.

ادامه روایات رجعت پیامبر و اهل‌بیت:

.

روایت بیست و سوم:

.

«أَلَا إِنَّ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامَ أَکْثَرُ مِنْ أَنْ أُحْصِیَهُمَا وَ أُعَرِّفَهُمَا فَآمُرَ بِالْحَلَالِ وَ أَنْهَى عَنِ الْحَرَامِ فِی مَقَامٍ وَاحِدٍ فَأُمِرْتُ أَنْ آخُذَ الْبَیْعَهَ مِنْکُمْ وَ الصَّفْقَهَ لَکُمْ بِقَبُولِ مَا جِئْتُ بِهِ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّهِ مِنْ بَعْدِهِ الَّذِینَ هُمْ مِنِّی وَ مِنْهُ أَئِمَّهٌ قَائِمَهٌ مِنْهُمُ الْمَهْدِیُّ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ الَّذِی یَقْضِی بِالْحَق»

بدانید! که حلال و حرام بیش از آن است که به شمار آید و آن­ها را معرفی کنم، پس در یک مکان امر به حلال نمودم و از حرام بازداشتم، و بهمین ترتیب از طرف خداوند مأمور شده‏ام که از شما براى على بن أبى طالب و امامان پس از او که از من و اویند از شما بیعت بگیرم، آنان تا روز قیامت امام و پیشوایند، و مهدى امّت من که به حقّ داورى مى‏کند از آنان است.

.

در این خطبه پیامبر۹ تصریح می­کند که بعد از امام زمان۴، امام دوازدهم حجتی نخواهد بود. (شاهد بنده در این جمله است که ذکر می­کنم) پیامبر۹ می­فرماید:

.

« مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنِّی نَبِیٌّ وَ عَلِیٌّ وَصِیِّی أَلَا إِنَّ خَاتَمَ الْأَئِمَّهِ مِنَّا الْقَائِمُ الْمَهْدِیُّ أَلَا إِنَّهُ الظَّاهِرُ عَلَى الدِّینِ»

اى گروه مردم! من نبى و على وصى است. بدانید که خاتم امامان: قائم مهدى، از ما است، بدانید که او مسلّط و قاهر در دین است. بدانید، او از ستمکاران انتقام خواهد گرفت.

.

سپس، ‏پیامبر۹ خصوصیات چنین امامی – امام زمان۴ –  را بیان می­کند

.

«أَلَا إِنَّهُ الْمُنْتَقِمُ مِنَ الظَّالِمِینَ أَلَا إِنَّهُ فَاتِحُ الْحُصُونِ وَ هَادِمُهَا أَلَا إِنَّهُ قَاتِلُ کُلِّ قَبِیلَهٍ مِنْ أَهْلِ الشِّرْکِ أَلَا إِنَّهُ مُدْرِکٌ بِکُلِّ ثَارٍ لِأَوْلِیَاءِ اللَّهِ أَلَا إِنَّهُ النَّاصِرُ لِدِینِ اللَّهِ أَلَا إِنَّهُ الْغَرَّافُ فِی بَحْرٍ عَمِیقٍ أَلَا إِنَّهُ یَسِمُ کُلَّ ذِی فَضْلٍ بِفَضْلِهِ وَ کُلَّ ذِی جَهْلٍ بِجَهْلِهِ أَلَا إِنَّهُ خِیَرَهُ اللَّهِ وَ مُخْتَارُهُ أَلَا إِنَّهُ وَارِثُ کُلِّ عِلْمٍ وَ الْمُحِیطُ بِهِ أَلَا إِنَّهُ الْمُخْبِرُ عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْمُنَبِّهُ بِأَمْرِ إِیمَانِهِ أَلَا إِنَّهُ الرَّشِیدُ السَّدِیدُ أَلَا إِنَّهُ الْمُفَوَّضُ إِلَیْهِ أَلَا إِنَّهُ قَدْ بُشِّرَ بِهِ مَنْ سَلَفَ بَیْنَ یَدَیْهِ»‏

بدانید که او مسلّط و قاهر در دین است. بدانید، او از ستمکاران انتقام خواهد گرفت. بدانید، او فاتح قلعه‏ها و شهرها است. بدانید او مشرکان و دشمنان دین را نابود مى‏کند. بدانید، او خونبهاى اولیاى خدا را مى‏گیرد، بدانید، او یارى رسان دین خدا است، بدانید، او از دریاى وسیع حقیقت و معرفت مى‏نوشد، بدانید، که او هر کس را به فراخور حال و استعداد و کردارش مقام و رتبه مى‏دهد، بدانید، او برگزیده و منتخب خداوند است. بدانید، او وارث علوم [انبیاء] و محیط بر [حقائق‏] آن است. بدانید، او مخبر پروردگار و معرّف ایمان به او است، بدانید، او صاحب عقل سلیم و ثبات در رأى و عمل است. بدانید، امور دین الهى به او واگذار مى‏شود، بدانید، که پیامبران گذشته به وجود او بشارت داده‏اند.

.

شاهد در این جملات است:    

.

 أَلَا إِنَّهُ الْبَاقِی حُجَّهً وَ لَا حُجَّهَ بَعْدَهُ وَ لَا حَقَّ إِلَّا مَعَهُ وَ لَا نُورَ إِلَّا عِنْدَهُ أَلَا إِنَّهُ لَا غَالِبَ لَهُ وَ لَا مَنْصُورَ عَلَیْهِ أَلَا وَ إِنَّهُ وَلِیُّ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ حَکَمُهُ فِی خَلْقِهِ وَ أَمِینُهُ فِی سِرِّهِ وَ عَلَانِیَتِه

بدانید، او حجّت باقى خدا است و پس از او حجّتى نیست، و حقّ تنها با اوست، و نور تنها نزد او مى‏باشد. بدانید، او همیشه پیروز است و شکست در او راهى ندارد. بدانید، او ولىّ خدا در زمین، و حاکم او در میان بندگان، و امین به اسرار و ظواهر خدا است.

.

کسانی که می‌گویند امام زمان ۷ رحلت می‌کند و بعد از امام زمان مهدیینی می‌آیند، این‌ها چه کسانی­ هستند؟ معصومند یا غیرمعصوم هستند؟ اگر غیرمعصوم هستند پس زمین از حجت خالی می‌شود. اگر معصوم هستند آنها چه کسانی هستند؟ آیا همان ائمه‌ی اثناعشرند یا غیر از آنها هستند؟ و اگر غیر آنها باشند، معنایش این هست که معصومین در اسلام بیش از ۱۴نفر هستند.و  اگر ائمه معصومین: هستند که زمام امور را بدست می­گیرند با عبارت «أَلَا إِنَّهُ الْبَاقِی حُجَّهً وَ لَا حُجَّهَ بَعْدَهُ» سازگاری ندارد مگر اینکه تأویل کنیم – بگوییم حجت در کنار مهدی و یا در عرض آن حضرت است –  که آن هم خلاف است.

.

 فرازی دیگر از این خطبه چنین است:

مَعَاشِرَ النَّاسِ آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلى‏ أَدْبارِها
.

 مَعَاشِرَ النَّاسِ النُّورُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِیَّ مَسْلُوکٌ ثُمَّ فِی عَلِیٍّ- ثُمَّ فِی النَّسْلِ مِنْهُ إِلَى الْقَائِمِ الْمَهْدِیِّ الَّذِی یَأْخُذُ بِحَقِ‏اللَّهِ وَ بِکُلِّ حَقٍّ هُوَ لَنَا لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ جَعَلَنَا حُجَّهً عَلَى الْمُقَصِّرِینَ وَ الْمُعَانِدِینَ وَ الْمُخَالِفِینَ وَ الْخَائِنِینَ وَ الْآثِمِینَ وَ الظَّالِمِینَ مِنْ جَمِیعِ الْعَالَمِینَ

اى گروه مردم! به خدا و پیامبرش و نورى که با او نازل شده- قرآن- ایمان بیاورید پیش از آنکه چهره‏هایى را محو و ناپدید کنیم آن گونه که آنها را به پشت سرشان بگردانیم. اى گروه مردم! نور خداوند در من راه یافته، سپس در على، و پس از آن در نسل او تا قائم مهدى جارى خواهد بود، مهدى، همو که حقّ خدا و هر حقّى را مى‏گیرد از ماست، زیرا خداوند ما را حجّتى بر اهل تقصیر و عناد و خلاف و خیانت و گناه و ستم و خلاصه بر همه جهانیان قرار داده است.

.

  نتیجه بحث

.

عبارت «أَلَا إِنَّهُ الْبَاقِی حُجَّهً وَ لَا حُجَّهَ بَعْدَهُ»، در این روایت با ادعای مقدمه بودن حکومت حضرت مهدی۴ برای حکومت دیگر ائمه معصومین: خصوصا امیرالمومنین۷، سازگاری ندارد.

.

بیان روایتی دیگر

این روایت را مرحوم والد ما در «الشیعه و الرجعه، ج۲، ص۳۲۳ » از کتاب منتخب البصائر نقل می‌کند.

.

مرحوم والد از مولف کتاب تعبیر شیخ معتمد کرده است. انصافاً مرحوم  سلیمان مرد بزرگی بود. شخصیت بزرگوار، عالمی فاضل و اهل دقت در روایات بود.روایت را مفضل از امام صادق۷ نقل می‌کند. این روایت مفصل که ظاهرا مصاحبه مفضل با امام بوده، مشتمل بر جزئیات و تفاصیل جریان حضرت مهدی۴ می‌باشد.بنده این روایت را از منبع اصلی نقل می­کنم. البته مرحوم مجلسی هم روایت را نقل کرده ولی از منبع، نامی بمیان نیاورده است.

.

قبلا گفتیم که بخشی ازکتاب منتخب‌البصائر، تلخیص کتاب بصائر الدرجات سعد بن عبدالله اشعری است و قسمت دیگر آن، نقل از کتاب‌های دیگر است. مولِف هر وقت از جای دیگر نقل کرده، منبع را نام می­برد- مثلا بالاسناد عن الصدوق و یا عن الشیخ الطوسی – تا با مطالب کتاب بصائر الدرجات اشتباه نگردد. اما روایت:

.

روایت بیست و چهارم:

.

«حَدَّثَنِی الْأَخُ الصَّالِحُ الرَّشِیدُ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَسِّنٍ الْمَطَارَآبَادِیُّ أَنَّهُ وَجَدَ بِخَطِّ أَبِیهِ الرَّجُلِ الصَّالِحِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَسِّنٍ هَذَا الْحَدِیثَ الْآتِیَ ذِکْرُهُ وَ أَرَانِی خَطَّهُ وَ کَتَبْتُهُ مِنْهُ، وَ صُورَتُهُ ؛ الْحُسَیْنُ بْنُ حَمْدَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیَّیْنِ، عَنْ أَبِی شُعَیْبٍ مُحَمَّدِ بْنِ نَصْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْفُرَاتِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُفَضَّلِ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ: سَأَلْتُ‏ سَیِّدِیَ‏ الصَّادِقَ‏ ع هَلْ لِلْمَأْمُولِ الْمُنْتَظَرِ الْمَهْدِیِّ ع مِنْ وَقْتٍ مُوَقَّتٍ یَعْلَمُهُ النَّاسُ؟ فَقَالَ: «حَاشَ لِلَّهِ أَنْ یُوَقِّتَ ظُهُورَهُ بِوَقْتٍ یَعْلَمُهُ شِیعَتُنَا». قُلْتُ: یَا سَیِّدِی وَ لِمَ ذَاکَ؟ قَالَ: «لِأَنَّهُ هُوَ السَّاعَهُ الَّتِی قَالَ اللَّهُ تَعَالَى:‏

از مفضل بن عمر روایت شده است که گفت: از آقایم حضرت صادق علیه السّلام پرسیدم: آیا مأموریت مهدى منتظر وقت معینى دارد که باید مردم بدانند کى خواهد بود؟ فرمود: حاشا که خداوند وقت ظهور اورا طورى معین کند که شیعیان ما آن را بدانند. عرضکردم: آقا براى چه؟ فرمود زیرا وقت ظهور او همان ساعتى است که خداوند میفرماید:

.

« یَسْئَلُونَکَ عَنِ السَّاعَهِ أَیَّانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّی لا یُجَلِّیها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هِیَ السَّاعَهُ الَّتِی قَالَ اللَّهُ‏ یَسْئَلُونَکَ عَنِ السَّاعَهِ أَیَّانَ مُرْساها»

«درباره قیامت از تو سؤال مى‏کنند، کى فرامى‏رسد؟! بگو: «علمش فقط نزد پروردگار من است و هیچ کس جز او (نمى‏تواند) وقت آن را آشکار سازد (اما قیام قیامت، حتى) در آسمانها و زمین، سنگین (و بسیار پر اهمیت) است و جز بطور ناگهانى، به سراغ شما نمى‏آید!» (باز) از تو سؤال مى‏کنند، چنان که گویى تو از زمان وقوع آن با خبرى! بگو: «علمش تنها نزد خداست ولى بیشتر مردم نمى‏دانند»

.

 «وَ قَالَ‏ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَهِ» وَ لَمْ یَقُلْ إِنَّهَا عِنْدَ أَحَدٍ

علم آن وقت فقط در نزد خداست. و در آیه دیگر فرمود:

.

«وَ قَالَ‏ فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَهَ أَنْ تَأْتِیَهُمْ بَغْتَهً فَقَدْ جاءَ أَشْراطُها»

آیا آنها [کافران‏] جز این انتظارى دارند که قیامت ناگهان فرا رسد (آن گاه ایمان آورند)، در حالى که هم اکنون نشانه‏هاى آن آمده است اما هنگامى که بیاید، تذکّر (و ایمان) آنها سودى نخواهد داشت!

.

«وَ قَالَ‏ اقْتَرَبَتِ السَّاعَهُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ » قیامت نزدیک شد و ماه از هم شکافت! و در آیه دیگر فرمود:

.

وَ قَالَ‏ ما یُدْرِیکَ لَعَلَّ السَّاعَهَ قَرِیبٌ. یَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِها وَ الَّذِینَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها وَ یَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ أَلا إِنَّ الَّذِینَ یُمارُونَ فِی السَّاعَهِ لَفِی ضَلالٍ بَعِیدٍ

 تو چه مى‏دانى شاید ساعت (قیام قیامت) نزدیک باشد. کسانى که به قیامت ایمان ندارند درباره آن شتاب مى‏کنند ولى آنها که ایمان آورده‏اند پیوسته از آن هراسانند، و مى‏دانند آن حق است آگاه باشید کسانى که در قیامت تردید مى‏کنند، در گمراهى عمیقى هستند.

.

قُلْتُ: فَمَا مَعْنَى یُمَارُونَ؟ قَالَ «یَقُولُونَ مَتَى وُلِدَ، وَ مَنْ رَآهُ‏؟ وَ أَیْنَ یَکُونُ؟ وَ مَتَى یَظْهَرُ؟ وَ کُلُّ ذَلِکَ اسْتِعْجَالًا لِأَمْرِ اللَّهِ، وَ شَکّاً فِی قَضَائِهِ، وَ دُخُولًا فِی قُدْرَتِهِ، أُولَئِکَ الذی [الَّذِینَ‏] خَسِرُوا الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهَ وَ إِنَّ لِلْکَافِرِینَ لَشَرَّ مَآبٍ».

عرض کردم: معنى «یمارون» چیست؟ فرمود: یعنى مردم میگویند قائم کى متولد شده و چه کسی او را دیده، و حالا کجاست و چه وقت آشکار مى‏شود؟ اینها همه عجله در امر خدا و شک در قضاى الهى و دخالت در قدرت اوست اینان کسانى هستند که در دنیا زیان مى‏برند و پایان بد از آن کافران است

.

قُلْتُ: أَ فَلَا تُوَقِّتُ لَهُ وَقْتاً؟ فَقَالَ: «یَا مُفَضَّلُ لَا أُوَقِّتُ لَهُ وَقْتاً، وَ لَا یُوَقَّتُ لَهُ وقتا [وَقْتٌ‏]، إِنَّ مَنْ وَقَّتَ لِمَهْدِیِّنَا وَقْتاً فَقَدْ شَارَکَ اللَّهَ فِی عِلْمِهِ، وَ ادَّعَى أَنَّهُ ظَهَرَ عَلَى سِرِّهِ‏…

عرض کردم: آیا وقتى براى آن تعیین نشده؟ فرمود: اى مفضل! نه من برای آن وقتى، معین می­کنم و نه وقتی برای آن تعیین شده است! هر کس براى ظهور مهدى ما وقت تعیین کند، خود را در علم خداوند شریک دانسته و (بناحق) ادعا کرده که توانسته است بر اسرار خدا آگاهى یابد!

.

…قَالَ الْمُفَضَّلُ: یَا مَوْلَایَ فَکَیْفَ یُدْرَى‏  ظُهُورُ الْمَهْدِیِّ ع وَ إِلَیْهِ التَّسْلِیمُ؟

مفضل گفت: چگونه ظهورش دانسته می‌شود تا از او پیروی شود.

.

قَالَ ع: «یَا مُفَضَّلُ یَظْهَرُ فِی شُبْهَهٍ لِیَسْتَبِینَ، فَیَعْلُو ذِکْرُهُ، وَ یَظْهَرُ أَمْرُهُ، وَ یُنَادَى بِاسْمِهِ وَ کُنْیَتِهِ وَ نَسَبِهِ، وَ یَکْثُرُ ذَلِکَ عَلَى أَفْوَاهِ الْمُحِقِّینَ وَ الْمُبْطِلِینَ، وَ الْمُوَافِقِینَ وَ الْمُخَالِفِینَ، لِتَلْزَمَهُمُ الْحُجَّهُ بِمَعْرِفَتِهِمْ‏

مفضل گفت: در وقت ظهورش چگونه است؟ فرمود: اى مفضل! او در وضع شبهه‏ناکى آشکار مى‏شود، تا اینکه امرش روشن شود و نامش بالا رود و کارش آشکار گردد، و نام و کنیه و نسبش برده‏ شود، و آوازه او در زبان پیروان حق و باطل و موافقین و مخالفین زیاد برده مى‏شود؛ تا اینکه بواسطه شناختن او حجت بر مردم تمام شود.

.

«… ثُمَّ یَظْهَرُ الْحُسَیْنُ ع فِی اثْنَیْ عَشَرَ أَلْفَ صِدِّیقٍ وَ اثْنَیْنِ وَ سَبْعِینَ رَجُلًا أَصْحَابِهِ یَوْمَ کَرْبَلَاءَ فَیَا لَکَ عِنْدَهَا مِنْ کَرَّهٍ زَهْرَاءَ بَیْضَاءَ ثُمَّ یَخْرُجُ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع وَ یُنْصَبُ لَهُ الْقُبَّهُ بِالنَّجَفِ وَ یُقَامُ أَرْکَانُهَا رُکْنٌ بِالنَّجَفِ وَ رُکْنٌ بِهَجَرَ وَ رُکْنٌ بِصَنْعَاءَ وَ رُکْنٌ بِأَرْضِ طَیْبَهَ…»[۲]

آنگاه حسین ۷ با دوازده هزار صدیق و هفتاد و دو نفرى که در کربلا از یاران او بودند و با وى شهید شدند، آشکار مى‏شود. اى خوش آن رجعت نورى، سپس صدیق اکبر امیر المؤمنین على بن ابى طالب ۷ ظهور میکند و خیمه‏اى که بر چهار پایه استوار باشد در نجف براى وى بر سر پا میکنند. یک پایه آن در نجف و پایه‏اى در حجر اسماعیل و پایه‏اى در صفا و پایه‏اى در زمین مدینه است.

.

ان شاء الله باقی روایت را در جلسه بعد دنبال می­کنیم زیرا در این روایت، رجعت ائمه اطهار: بیان شده است.

.

.

وَ آخِرُ دَعْوانا أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمین

.
———————————————————————————————————————————————–


[۱]. بنده اسناد خطبه غدیر را در مباحث کلام بررسی کردم که آیا این خطبه‌ی غدیر فقط اختصاص به کتاب شریف احتجاج دارد و یا دیگران هم نقل نموده‌اند؟ لذا در اینجا متعرض این بحث نمی­شوم مگر اینکه لازم باشد اشاره اجمالی کنم 

[۲]. مختصر البصائر؛ ص۴۳۴ به بعد

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4815