http://velaseddighah.com/fa پایگاه اطلاع رسانی موسسه فرهنگی و پژوهشی ولاء صدیقه کبری علیها السلام جلسه بیست و هشتم- درس خارج مهدویت ‌- 2 / 10 /91 - پایگاه اطلاع رسانی موسسه فرهنگی و پژوهشی ولاء صدیقه کبری علیها السلام
 
 
 
 
  ۱۰ / ۰۲ / ۱۳۹۲

جلسه بیست و هشتم- درس خارج مهدویت ‌- ۲ / ۱۰ /۹۱

بسم الله الرحمن الرحیم ـ الحمد لله رب العالمین وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین سیما امام زماننا روحی وارواح من سواه لتراب مقدمه الفداه.

.

مقدمه

.

در جلسات قبل، گفته شد که بعضی از معاصرین، چنین ادعا کردند که حکومت بعد از امام زمان۴ به دست اولیاء صالح الهی و به دست فرزندان حضرت۷ ارائه می شود و تقریبا رجعت را به کلی منکر شده و فقط رجعت مربوط به دابّه الأرض را قبول نمودند. [بعید می دانم بیانات این بزرگوار و تحقیقات شان در این موضوع، مربوط به دوران پختگی ایشان باشد، حدس قوی من این است که این صحبت‌ها در دوران جوانی شان بوده و إلا چنین نظریاتی دور از شأن ایشان است.] صاحب تاریخ مابعد الظهور، تأکید دارند که حکومت بعد از امام زمان۴ دست فرزندان حضرت است.

.

به همین جهت، بحثی را در مورد فرزندان حضرت آغاز کردیم که آیا امام زمان۴ دارای فرزند است یا نه؟ تحقیقاتی از مرحوم تستری اشاره کردیم. ایشان، موضوع را، تقسیم بندی نموده و فرمودند:

.

۱– گاهی صحبت از اولاد حضرت۴ در دوران غیبت است، که احدی از قدما به این مسئله اشاره نکرده است هر چند مرحوم نوری اصرار بر این مطلب داشته و دو مستند هم نقل می کند.[ البته هر دو، مورد مناقشه است که به تفصیل در مورد آن بحث می کنیم. یکی از مستندها، جزیره خضراء است که مضمون و سندش مشکل دارد و مستند دیگر، نقل روایتی  است که در آن تحریف و تصحیف رخ داده است. کلمه ولی به کلمه ولد تبدیل شده است.

.

۲– گاهی صحبت از اولاد حضرت بعد از ظهور است. استناد در این قسمت، به روایات و ادعیه ای است که علاوه بر معارض داشتن، دارای اشکال سندی می باشد. در بین روایات، عمده آن، روایت علی ابن سنان موصلی از کتاب غیبت طوسی بود که مشکل سندی داشت و در ادعیه هم، دعای جمال الاسبوع ابن طاووس نقل شده است که انشاء الله امروز به آن اشاره می کنم. روایات معارض هم، مانند روایتی که از امام رضا نقل شده است. ایشان تصریح دارد که: هر امامی از دنیا نمی‌رود تا این که فرزندی داشته باشد مگر امام زمان [ روایت در جلسه قبل گفته شد]

.

.

تتبع در روایات دیگر جهت تبیین وجود یا عدم اولاد امام

.

آیا در روایات – غیر از مواردی که ذکر شد – به مسأله فرزندان حضرت اشاره ای شده است یا نه؟

.

روایت اول

.

«حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَهَ عَنْ أَبِیهِ سَیْفٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ۷ أَوْ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ۷ قَالَ قُلْتُ لَهُ‌ای بِقَاعِ الْأَرْضِ أَفْضَلُ بَعْدَ حَرَمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ حَرَمِ رَسُولِهِ ۹ فَقَالَ الْکُوفَهُ یَا أَبَا بَکْرٍ هِیَ الزَّکِیَّهُ الطَّاهِرَهُ فِیهَا قُبُورُ النَّبِیِّینَ الْمُرْسَلِینَ[۱] وَ قُبُورُ غَیْرِ الْمُرْسَلِینَ وَ الْأَوْصِیَاءِ الصَّادِقِینَ وَ فِیهَا مَسْجِدُ سُهَیْلٍ الَّذِی لَمْ یَبْعَثِ اللَّهُ نَبِیّاً إِلَّا وَ قَدْ صَلَّى فِیهِ وَ مِنْهَا یَظْهَرُ عَدْلُ اللَّهِ وَ فِیهَا یَکُونُ قَائِمُهُ وَ الْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هِیَ مَنَازِلُ النَّبِیِّینَ وَ الْأَوْصِیَاءِ وَ الصَّالِحِین‏»[۲]

پدرم از سعد بن عبد اللَّه و او از ابى عبد اللَّه محمّد بن ابى عبد اللَّه رازى جامورانى و او از حسین بن سیف بن عمیره و او از پدرش سیف و او از ابى بکر حضرمى و او از حضرت ابى عبد اللَّه ۷ یا ابو جعفر ۷ نقل نموده، مى‏گوید: به امام گفتم: بعد از حرم خداوند عزّ و جل و حرم رسول خدا ۹ چه مکانى از زمین از امکنه دیگر برتر و اشرف مى‏باشد؟ حضرت فرمودند: اى ابو بکر، آن زمین کوفه مى‏باشد، این زمین پاک و پاکیزه بوده و در آن قبور انبیاء مرسل و غیر مرسل و اوصیاء انبیاء بوده و در آن مسجد سهیل قرار دارد، از خصوصیات این مسجد آن است که حق تعالى هیچ پیامبری را مبعوث نفرموده مگر آنکه وى در آن نماز خوانده است و نیز از آن عدل الهى ظاهر و آشکار مى‏گردد و حضرت قائم ۴ و قائمین بعد آن حضرت، در آن  می باشند، در این زمین منازل انبیاء و اوصیاء صالح مى‏باشد.

.

شاهد در روایت

.

«…وَ فِیهَا یَکُونُ قَائِمُهُ وَ الْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ»

مسجد سهله، محل [سکونت] امام زمان۴ و کسانی که بعد از آن حضرت می آیند، می باشد. ضمنا بَعدیت در «مِنْ بَعْدِهِ»، زمانی است و یا به قول مرحوم عاملی، رتبی می باشد؟

.

منابع روایت

.

  •  کامل الزیارات از ابن قولویه (۳۲۹ ق)، (ص ۳۰ باب ۸ حدیث ۱۱)

 [به گفته بعضی همین که روایت در کامل الزیارات آمده است، می توان به آن اعتماد کرد، هر چند ما در اسناد کامل الزیارات  – خصوصا آن هایی که مع الواسطه باشد نه بلا واسطه – بحث داشتیم ولی بالاخره کتاب معتبری است.

.

  • تهذیب از شیخ طوسی (۴۶۰ ق)، (ج۶، ص۳۱، ح ۱، باب ۱۰)؛ با کمی اختلاف با کامل الزیارات

.[البته، صرف آمدن روایت در تهذیب، به معنای اعتبار آن نمی‌باشد زیرا مبنای مرحوم شیخ در این کتاب شریف، جمع معارضات و حل مشکلات است، به همین جهت، گاهی روایات را نقل کرده و سپس معارضش را نقل می کند و گاهی بحث سندی و یا دلالی می کند و بین روایات جمع می کند. به مقدمه تهذیب مراجعه فرمایید.

.

  • وسائل الشیعه از شیخ حر عاملی (۱۱۰۴ق)، (ج ۳ ص ۵۲۴ و ج ۱۰ ص ۲۸۲، چاپ جدید)، نقل از تهذیب

.

  • حلیه الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطهار : از بحرانی (۱۱۰۷ق)، (ج ۵ ص ۳۴۰)، نقل از کامل الزیارات

.

  • بحارالانوار از علامه مجلسی(۱۱۱۱ق)، (ج ۱۰۰ ص ۴۴۰)

.

  • رجعت استرآبادی (ص ۹۸، حدیث ۷۶) و مسالک( ج ۳ ص ۴۱۶) که همه از کامل الزیارات نقل می کنند.

.

مفاد حدیث

.

* بعد از امام زمان۴  جهان به پایان نمی‌رسد و در این مدت، دنیا و امور حکومت به دست قائمین بعد از حضرت می باشد.

.

* در این جا، می توان گفت که احتمال مرحوم حر عاملی – بعدیت رتبی نه زمانی  – چندان دور نمی‌باشد هر چند خلاف ظاهر است ولی گاهی خلاف ظاهر را باید بپذیریم چون معارض دارد ضمن اینکه اگر بعدیت را رتبی گرفتیم معنایش این می شود: آن کسانی – استانداران و فرمانداران –  که در رتبه بعد از امام زمان۴  هستند از طرف آن حضرت،  امور را به دست می گیرند.

.

* بعدیت را حمل بر ظاهر کنیم و آن را بعدیت زمانی بگیریم. طبق این حمل همان گونه که در عبارت «وَ الْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ» احتمال اولیاء صالح داده شده، محتمل است که این افراد، ائمه طاهرین: باشند. در کافی شریف روایتی آمده است که امام صادق۷ می فرماید: «همه ما قائم به امر خدا هستیم…»[۳] پس این روایت را می توان، قرینه بر آن روایت برای عبارت«وَ الْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ» گرفت و گفت که منظور از «وَ الْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ»، همان ائمه طاهرین: می باشند و از آن احتمال بعید – که مراد اولیاء صالح الهی است – صرف نظر کرد زیرا حمل بر چنین احتمالی نیاز به دلیل دارد.

.

* به فرض که ما تنزل کنیم – هر چند تنزل بی مورد است – و بگوییم که مراد، افرادی است که بعد از امام زمان۴ می آیند ولی شما – مرحوم صدر – قائلید که فرزندان آن حضرت امور را به دست می گیرند در حالی که از این روایت، چنین استفاده‌ای ـ اولاد، ـ نمی‌شود.

.

روایت  دوم

.

« مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُثْمَانَ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی الْأَسْوَدِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مَسْجِدَ السَّهْلَهِ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ مَنْزِلُ صَاحِبِنَا إِذَا قَامَ بِأَهْلِه‏»[۴]

.

مفاد روایت:

* روایت مفادش این است که حضرت هنگام قیام، اهلی هم دارند. مراد از اهل چیست؟ اهل سنت در آیه تطهیر می گویند مراد از اهل، زنان پیامبر هستند. خود زنان پیامبر چنین ادعایی نکرده‌اند که آیه مربوط به ماست ولی اکنون بعد از هزار و چهارصد سال می گویند، آیه در مورد زنان پیامبر۹ است. ام سلمه می گوید آیه تطهیر در منزل من نازل شد به پیامبر۹ گفتم که من هم جزء آنان هستم، پیامبر فرمود تو بر خیر هستی و فرش زیر پای ام سلمه را کشید که مبادا فرش زیر پایش باشد و بعدا شبهه پیش بیاید. (نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهُ- فَقَالَتْ أُمُ‏ سَلَمَهَ وَ أَنَا مَعَهُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ أَبْشِرِی یَا أُمَ‏ سَلَمَهَ إِنَّکِ إِلَى خَیْر)

.

* آیا مراد از اهل، همسر است؟ در این صورت حضرت، هنگام ظهور همسر دارد و یا آیا مراد از اهل، فرزندان است که از باب غلبه، بر همسر هم اطلاق بشود؟

.

* این روایت، یکی از ادله کسانی که قائلند، حضرت هنگام ظهور فرزند دارد. نزدیک ظهور، حضرت ازدواج می کنند و با اهلشان در مسجد سهله ساکن می شود ولی از این روایت، استفاده نمی‌شود که بعد از رحلت یا شهادت حضرت، امور به دست اهل و فرزندان شان باشد.

.

منابع روایت

  • · کافی از شیخ کلینی (۳۲۹ق)، (ج ۳ ص ۴۹۵)
  • · الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد از شیخ مفید(۴۱۳ق)،  ص۳۶۳
  • · تهذیب از شیخ طوسی (۴۶۰ ق)، (ج ۳ ص ۲۵۲ )
  • · کشف الغمه فی معرفه الأئمه از اربلى (۶۹۲ق)، (ج ۳ ص ۲۵۷)
  • · وسائل الشیعه از شیخ حر عاملی (۱۱۰۴ق)، (ج ۳ ص ۵۳۳)
  • · بحارالانوار از علامه مجلسی(۱۱۱۱ق)، (ج ۵۲ ص ۳۱۳)
  • · معجم الاحادیث المهدی، گروهی از محققین معاصر (ج ۵ ص ۲۴۱)

.

.

روایت سوم

.

«عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ أَنَّهُ قَال یَا بَا مُحَمَّدٍ کَأَنِّی أَرَى نُزُولَ الْقَائِمِ فِی مَسْجِدِ السَّهْلَهِ بِأَهْلِهِ وَ عِیَالِهِ قُلْتُ یَکُونُ مَنْزِلَهُ قَالَ نَعَمْ هُوَ مَنْزِلُ إِدْرِیسَ ع وَ مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِیّاً إِلَّا وَ قَدْ صَلَّى فِیهِ وَ الْمُقِیمُ فِیهِ کَالْمُقِیمِ فِی فُسْطَاطِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ وَ لَا مُؤْمِنَهٍ إِلَّا وَ قَلْبُهُ یَحِنُّ إِلَیْهِ وَ مَا مِنْ یَوْمٍ وَ لَا لَیْلَهٍ إِلَّا وَ الْمَلَائِکَهُ یَأْوُونَ إِلَى هَذَا الْمَسْجِدِ یَعْبُدُونَ اللَّهَ فِیهِ یَا بَا مُحَمَّدٍ أَمَا إِنِّی لَوْ کُنْتُ بِالْقُرْبِ مِنْکُمْ مَا صَلَّیْتُ صَلَاهً إِلَّا فِیهِ ثُمَّ إِذَا قَامَ قَائِمُنَا انْتَقَمَ اللَّهُ لِرَسُولِهِ وَ لَنَا أَجْمَعِین‏«»[۵]

از ابو بصیر روایت شده که گفت: حضرت صادق ۷ بمن فرمود: اى ابو محمد! گویا من فرود آمدن قائم را با افراد و بستگانش در مسجد سهله مى‏بینم. عرض کردم: مسجد سهله اقامت‏گاه اوست؟ فرمود: آرى، مسجد سهله جایگاه ادریس و ابراهیم خلیل الرحمن بوده. خداوند هیچ پیغمبرى را مبعوث نکرد جز اینکه در این مسجد نماز گزارد و هم محل سکونت خضر در آن مسجد است. کسی که در مسجد سهله اقامت کند، مانند کسی است که در خیمه و چادر رسول اکرم۹  اقامت کرده است. هیچ مؤمنی نیست مگر اینکه دلش هوای مسجد سهله را دارد.[۶] شب و روز ملائکه به این مسجد نزول می کنند. اگر در نزدیک شما بودم همه نمازهایم را در مسجد سهله می خواندم. وقتى قائم ما قیام کرد خداوند بوسیله او انتقام پیغمبرش و ما را از دشمنان ما می‌گیرد.

.

منابع روایت

.

  • · قصص الانبیاء از قطب الدین راوندی (۵۷۳ق)، (ص ۸۰، ح ۶۳)
  • · بحارالانوار از قصص نقل می کند که تتمه ای هم دارد (ج ۵۲ ص ۱۷)، و در چند جای دیگر هم از بحارالانوار، این روایت را ذکر می کند.( ج۵۲،صص۳۷۶ و ۸۱) و (ج ۱۰۰، صص ۴۳۵ و۴۳۶)
  • · معجم الاحادیث المهدی، گروهی از محققین معاصر (ج ۵، ص۲۴۲)

.

مفاد روایت

.

از این روایت، چه استفاه می شود؟ همان تقسیم بندی مرحوم تستری (گاهی سخن از داشتن فرزند در دوران غیبت است که ثابت نشده است و گاهی داشتن فرزند در دوران ظهور است که روایات متعارض است ) و فرمایش ایشان قابل تطبیق بر این روایت است.

.

این روایت – اگر تصرف در ظاهر آن نکنیم –  می گوید: در هنگام ظهور، حضرت فرزند و عیال دارد ولی این مطلب، ادعای فاضل معاصر را که بعد از امام، حکومت دست اولاد آن حضرت است، ثابت نمی‌کند.

.

.

  وَ آخِرُ دَعْوانا أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمین

.

———————————————————————————————————————————————



[۱]. « السلام علیک و علی ضجیعیک آدم ونوح» قبر حضرت آدم و حضرت نوح۸ در همان محل مرقد مقدس حضرت علی ابن ابی طالب ۷ است.در وادی السلام هم، قبر حضرت هود و حضرت صالح۸ است.

 ابن قولویه، کامل الزیارات، ص ۳۰٫ [۲]

[۳]. الکافی، ج‏۱، ص: ۵۳۷ (الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَهَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْقَائِمِ فَقَالَ کُلُّنَا قَائِمٌ بِأَمْرِ اللَّهِ وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ حَتَّى یَجِی‏ءَ صَاحِبُ السَّیْفِ فَإِذَا جَاءَ صَاحِبُ السَّیْفِ جَاءَ بِأَمْرٍ غَیْرِ الَّذِی کَان)

[۴]. کلینی، کافی، ج۳،ص۴۹۵

 

[۵]. شیخ مفید، المزار، ص۱۳۴، بحارالانوار ج ۵۲، ص۳۱۷

[۶]. این یک علامت است. اگر خواستید اهل ایمان را بشناسید، ببیند علاقه آنان نسبت به مسجد سهله یا نسبت به قم چگونه است؟ روایت داریم که دلهای مؤمنین متمایل به قم است. محل استراحت و محل احساس ارامش و امنیت مؤمنین قم است. اینها علامات است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4963